અધિક માસની સોમવતી અમાસનું મહત્ત્વ : હિન્દુ ધર્મમાં અમાસ (અમાવસ્યા) જ્યારે સોમવારે આવે ત્યારે તેને સોમવતી અમાસ કહેવાય છે. જો આ સોમવતી અમાસ અધિક માસ (પુરુષોત્તમ માસ) દરમિયાન આવે, તો તેનું ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ અનેકગણું વધી જાય છે. આ દિવસને પિતૃ તર્પણ, ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન શિવની ઉપાસના તેમજ દાન-પુણ્ય માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
અધિક મહિનો શું છે ? પુરુષોતમ માસ અથવા અધિક માસ દર ત્રણ વર્ષે એકવાર આવે છે. ચંદ્ર અને સૂર્ય પંચાંગ વચ્ચેના તફાવતને સંતુલિત કરવા માટે આ વધારાનો મહિનો ઉમેરવામાં આવે છે. આ માસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત હોવાથી તેને પુરુષોત્તમ માસ પણ કહેવામાં આવે છે.
સોમવતી અમાસનું ધાર્મિક મહત્ત્વ : (૧) પિતૃઓની કૃપા મેળવવાનો દિવસ : આ દિવસે પિતૃ તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને દાન કરવાથી પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ મળે છે અને તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. (૨) ભગવાન શિવ અને વિષ્ણુની કૃપા : સોમવાર ભગવાન શિવનો દિવસ માનવામાં આવે છે, જ્યારે અધિક માસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે. તેથી આ દિવસે બંને દેવોની આરાધનાનું વિશેષ ફળ મળે છે. (૩) અક્ષય પુણ્યની પ્રાપ્તિ : સ્નાન, જપ, તપ, દાન અને વ્રત કરવાથી અનેકગણું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ વધે છે. (૪) સુહાગ અને પરિવારની સુખાકારી : પરંપરા મુજબ વિવાહિત સ્ત્રીઓ પતિના દીર્ઘાયુષ્ય અને પરિવારના કલ્યાણ માટે સોમવતી અમાસનું વ્રત કરે છે.
આ દિવસે કરવામાં આવતા મુખ્ય ઉપાય :
* બ્રહ્મમુહૂર્તમાં પવિત્ર નદી અથવા ઘરમાં ગંગાજળ સાથે સ્નાન કરવું.
* ભગવાન શિવને જળ, દૂધ અને બિલિપત્ર અર્પણ કરવું.
* ભગવાન વિષ્ણુનું પૂજન અને “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મંત્રનો જપ કરવો.
* પિતૃઓ માટે તર્પણ કરવું તેમજ ગાય, કાગડા અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને અન્નદાન કરવું.
* પીપળાના વૃક્ષની પૂજા કરીને તેની ૧૦૮ અથવા પરંપરા મુજબ ૦૭ ફેરા કરવાં.
* દીપદાન અને ગીતા અથવા વિષ્ણુ સહસ્રનામનું પાઠ કરવું.
શાસ્ત્રોમાં માન્ય ફળ :
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અધિક માસની સોમવતી અમાસના દિવસે કરવામાં આવેલ વ્રત, દાન અને ભક્તિથી:
* પિતૃદોષમાં રાહત મળે છે તેમજ પરિવારની આર્થિક અને માનસિક સમસ્યાઓમાં શાંતિ મળે છે.
* વૈવાહિક જીવનમાં સુખ અને સ્થિરતા આવે છે.
* ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુની વિશેષ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.
* જન્મ જન્માંતરના પાપોનું ક્ષય થાય છે અને મોક્ષ પ્રાપ્તિનો માર્ગ સુગમ બને છે.
અધિક માસમાં આવતી સોમવતી અમાસને ભક્તિ, દાન, પિતૃ સ્મરણ અને ભગવાન શિવ-વિષ્ણુની ઉપાસના માટે અત્યંત પવિત્ર અને પુણ્યપ્રદ દિવસ માનવામાં આવે છે.
વિશેષ નોંધ : આ તમામ ફળો હિન્દુ ધર્મની પરંપરાગત માન્યતાઓ અને પુરાણોમાં વર્ણવાયેલા છે. વિવિધ પ્રદેશો અને સંપ્રદાયો મુજબ વિધિ અને માન્યતાઓમાં થોડો ફેરફાર જોવા મળે છે.
– Viren Dangrecha.
